Köken: Farsça
Tür: İsim
Anlam: Zamanlarını bir arada geçiren samimi arkadaş.

Hemdem olmak:
Biriyle sıkı dost olmak, dert ortağı hâline gelmek, aynı kafada/mizaçta bulunup vakit geçirmek.

Hemden-i gam olmak:
Keder ve hüzünle yoldaş olmak, çaresiz kalıp sürekli gam ve üzüntüyle yaşamaya başlamak.

Fikirden yiğ hemden olmaz, akıldan özge mahrem olmaz.:
İnsana düşünmekten daha iyi bir dost/yoldaş, akıldan daha yakın bir sırdaş bulunmaz.

“Ah, Hüseyin Nazmi! O onun tek dostu, ruhunun biricik hemdemi idi… Bu karanlık ve kasvetli dünyada, bütün hayalleri birer birer yıkılırken, içini dökebildiği, hayallerini ve kırgınlıklarını hiç çekinmeden paylaşabildiği tek insan oydu. Mavi gecelerin ardından gelen bu siyah yalnızlıkta, Hüseyin Nazmi’nin varlığı ona kaybettiği yaşama hevesini ve şiiri yeniden hatırlatıyordu.”


Halit Ziya Uşaklıgil, Mai ve Siyah, İletişim Yayınları, İstanbul, 2. baskı, Ocak 2021, Sayfa 148.

“Mümtaz için bu musiki saatleri, kendi iç dünyasıyla hemdem olduğu yegâne anlardı. Dışarının gürültüsü, günlük hayatın küçük ve yıpratıcı kederleri bu nağmelerin arasında silinir giderdi. Tanburun tellerinden dökülen her ses, ona Nuran’ı, Boğaz’ın o erguvan renkli akşamüstlerini ve kendi ruhunun derinliklerinde sakladığı o büyük hüznü fısıldardı.”


Ahmet Hamdi Tanpınar, Huzur, Dergâh Yayınları, İstanbul, 25. baskı, Ekim 2012, Sayfa 84.

“Seni kendime bir keder hemdemi sanmıştım… Şu koca konakta, değişen devrin ve çöken bir âlemin altında ikimizden başka ezilen, ikimizden başka bu ıstırabı duyan yok sanıyordum. Meğer sen de herkes gibi kendi ikbalinin, kendi küçük arzularının peşindeymişsin; benim kederim sana sadece bir eğlenceymiş.”


Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Kiralık Konak, İletişim Yayınları, İstanbul, 50. baskı, 2018, Sayfa 62.

“Bizim hallerimizden kim haber verir bize / Bizimle bir nefes hemden alamaz / Âşıkların hali bir ayrı haldir / O hali hiç kimse tasvir edemez


Yunus Emre, Yunus Emre Divanı – Hasan Âli Yücel Klasikler Dizisi, haz. Mustafa Tatcı, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 12. baskı, Mart 2024, Sayfa 118.

“Ger bulaydım hemden ü demsâzımı Ney gibi ifşâ iderdim râzımı / Her k’olundan dûr kaldı bî-nevâ Bâz cûyed rûzgâr-ı vasl-ı hâ / Har kesî k’u dûr mând ez asl-ı hîş Bâz cûyed rûzgâr-ı vasl-ı hîş / Sîne hâcem şerha şerha ez-firâk Tâ bigûyem şerh-i derd-i iştiyâk”


Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî, Mesnevi Tercümesi, haz. Şefik Can, Ötüken Neşriyat, İstanbul, 25. baskı, Aralık 2025, Cilt 1, Sayfa 15.